Luthers Catechismus in Woord en Klank, Ouddorp

Datum/tijd concert: 14-10-2017 19:30
Locatie concert: Dorpskerk, Ouddorp

Johann Sebastian Bach [1685-1750] is vandaag de dag één van de meest beluisterde componisten. De grootsheid van zijn muziek, in prachtige muzikale vormen gegoten, dwingt nog steeds grote bewondering af. Terecht kan men zeggen: Johann Sebastian Bach, wel geëvenaard, maar nooit overtroffen.
Neem nu de Orgelmis, om kippenvel van te krijgen.

Categorie: .

Productbeschrijving

Bachs Orgelmis

johann sebastian bachIn 1731 publiceerde Johann Sebastian Bach [1685-1750] het eerste deel van de Clavier Übung. Het vierde, en laatste, deel zou later misschien wel het meest bekende deel worden, de Goldberg Variationen. Het derde deel lijkt een buitenbeentje. Het in 1739 gepubliceerde derde deel van de Clavier Übung is namelijk geschreven voor orgel en niet voor klavecimbel. In het derde deel heeft Bach bewerkingen opgenomen van liederen die iedereen in Bachs tijd al op school en in de kerk leerde. Het waren liederen uit de catechismus van Luther. Van elk van deze koraalbewerkingen heeft Bach twee versies gemaakt: de grote versie vol toonsymboliek en een kleinere eenvoudige versie. Het is niet helemaal duidelijk waarom Bach twee versies van de koraalbewerkingen opnam in het derde deel. Het zou kunnen zijn dat hij de catechismus van Luther in gedachten had. Erediensten onder Luther waren ook verdeeld in een grote catechismus, in het Latijn gesproken, en de kleine catechismus, in het Duits gesproken. Aangezien veel van deze koraalbewerkingen ook al voorkwamen in Luthers Deutsche Messe, spreekt men ook wel over Bachs grote – of kleine ‘orgelmis’.

500 jaar Reformatie [1517 – 2017]

Op 24 mei 1539 preekt Luther in Leipzig over de leer van de Drie-eenheid en over het Catechetisch onderwijs. In hetzelfde jaar wordt in Leipzig de ‘Deutsche Messe’ van Luther uitgegeven, welke handelt over de Mis en over de Catechismus.

Bach componeerde het derde deel voor een Reformatieherdenking, 200 jaar later. Het is het eerste en tevens grootste orgelwerk van Bach dat tijdens zijn leven in druk is verschenen. Het werk omvat in totaal 27 composities, beginnend met het Praeludium in Es-groot (BWV 552/1), gevolgd door een groot aantal ‘Vorspiele’ (BWV 669-689), vier duetten (BWV 802-805) en eindigend met de Fuga in Es-groot (BWV 552/2). Het hart van het werk wordt gevormd door de ‘Vorspiele’, die meer zijn dan voorspelen op de desbetreffende liederen: het zijn bewerkingen van de koralen van de Catechismus en de Mis.

Clavier-Übung III (1739) opent met het Praeludium in Es en wordt afgesloten met de Fuga in Es. Zoals de praxis was: preludium voor de dienst en fuga ter afsluiting. De 21 koraalbewerkingen zijn onder te verdelen in twee groepen: de ‘Missa-Choräle’ en de ‘Katechismus-Choräle’. De eerste groep bestaat uit 9 delen, drie maal drie. Het Praeludium de Fuga staan in Es, dus in drie mollen. Evenzovele verwijzingen naar de Drie-eenheid: Vader, Zoon en Heilige Geest.

Geen beter werk om dit Lutherjaar te vieren, dan met de Clavier-Übung III van Bach. Omdat niet alle koralen nog even bekend zijn, worden de koralen door het koor gezongen. Daarmee worden de orgelwerken toegankelijker.
Overigens wordt de suggestie wordt gewekt alsof het om eenvoudige oefenstukjes voor beginners of lesboeken of –boekjes gaat, maar het tegendeel is waar. De verzamelingen voor orgel en klavecimbel stellen juist zeer hoge eisen aan de technische en muzikale kwaliteiten van de uitvoerder.
In de titel vraagt de componist vooral aandacht voor de ‘Catechismus Gesaenge’. Zes belangrijke Catechismus-liederen van Maarten Luther vormen het hoofdbestanddeel van deze groots opgezette compositie.

Programma:

  • Dies sind die heil’gen zehn Geboth [BWV 678]
  • Wir glauben all’an einen Gott [BWV 680]
  • Vater unser im Himmelreich [BWV 682]
  • Christ unser Herr zum Jordan kam [BWV 684]
  • Aus tiefer Not schrei’ ich zu dir [BWV 686]
  • Jesus Christus unser Heiland [BWV 688]
  • de tien geboden
  • de geloofsbelijdenis
  • het ‘Onze Vader’
  • de doop
  • boete
  • avondmaal
  • Toegangsprijzen:

    De toegang tot dit concert bedraagt € 4,50. Kaarten koopt u aan de deur, vanaf 18.45 uur. Daarnaast vindt een collecte plaats waar u een bijdrage aan kan geven.

    Hofman Accountants OLALA Chocola Ambitus Foundation Prins Bernhard Cultuurfonds VSBfonds